e-Nabız Ekran Okuyucu Testi: Sağlık Verilerime Eriştim Ama Tarih Seçemedim

Herkese merhaba. Ben Vedat Güldü. Bu bölümde webden e-Nabız kullanmaya çalışacağız. Bakalım gözü hiç görmeyen birisi olarak tamamen ekran okuyucu yardımıyla e-Nabız portalını kullanabiliyor muyum, herhangi bir sorunla karşılaşıyor muyum? Kör Göze Parmak serisinde daha önce MHRS'yi test etmiştik ve randevu bile alamamıştık. Şimdi sıra aynı bakanlığın kişisel sağlık kayıtları portalında: e-Nabız.

Kör Göze Parmak Serisi: Kamu Sağlık Portalını Test Ediyoruz

Kör Göze Parmak, dijital erişilebilirlik sorunlarının ayan beyan ortada olduğunu ama görmezden gelindiğini kayıt altına alan bir seri. Bu bölümde konumuz, Sağlık Bakanlığı'nın vatandaşlara kişisel sağlık verilerine erişim sağladığı e-Nabız portalı. Reçeteler, tahlil sonuçları, hastalık kayıtları, radyolojik görüntüler, rapor bilgileri — hepsi burada. Bir vatandaşın kendi sağlık geçmişini bağımsız biçimde takip edebilmesi için bu portalın erişilebilir olması kritik.

e-Nabız'ın Yapısı: Web Tabanlı Kişisel Sağlık Portalı

e-Nabız, Sağlık Bakanlığı'nın vatandaşların kişisel sağlık kayıtlarına internet üzerinden erişmesini sağlayan portalı. e-Devlet kimlik doğrulaması ile giriş yapılıyor. Girişten sonra karşınıza kişisel sağlık verileriniz çıkıyor: ziyaretleriniz, reçeteleriniz, raporlarınız, hastalıklarınız, tahlilleriniz, radyolojik görüntüleriniz, patolojik bilgileriniz, epikriz bilgileriniz ve veri erişim kayıtlarınız. Ciddi ve kişisel bir portal.

Test için e-Devlet üzerinden giriş yaparak e-Nabız ana sayfasından başladım. Ana sayfa gezintisi, menü yapısı, bildirimler, reçeteler, raporlar, hastalıklar, tahliller, radyolojik görüntüler ve akıllı asistan bölümlerini teker teker deneyimledim.

e-Devlet Girişi: Sorunsuz, Ama Sonra İngilizce "Close" Karşılıyor

e-Devlet üzerinden giriş süreci sorunsuz ilerledi. Kimlik doğrulaması, şifre girişi, telefon bildirimi onayı — hepsi çalıştı. e-Devlet portalı beni e-Nabız'a yönlendirdi ve giriş tamamlandı.

Hemen ardından bir popup açıldı: boy ve kilo güncelleme istemi. NVDA popup'ı duyurdu, güncelleme alanları erişilebilirdi. Ama kapatma düğmesi "Close" olarak etiketlenmiş — Türkçe bir kamu portalında İngilizce düğme. Ardından bir hastane hizmet değerlendirmesi istemi daha geldi; onu da kapattım. Bu popup'lar işlevsel olarak çalışıyor ama Türkçe kullanıcıya İngilizce etiketlerle sunulması WCAG Başarı Ölçütü 3.1.1 (Sayfa Dili) prensibine uygun değil.

Bu sorun MHRS testinde de karşımıza çıkmıştı: Close, Previous, Back, Search gibi İngilizce düğmeler Türkçe kamu portallarında yaygın bir erişilebilirlik hatası.

Ana Sayfa Gezintisi: Menü Erişilebilir, Ama Başlık Hiyerarşisi Yok

Ana sayfayı yukarıdan aşağıya Tab tuşu ile taradığımda menü öğeleri sırayla okundu: favorilerim, ziyaret notları hatırlatma, bildirimlerim, ana sayfa, ziyaretlerim, reçetelerim, raporlarım, hastalıklarım, tahlillerim, radyolojik görüntülerim, patolojik bilgilerim, epikriz bilgilerim, malzeme ve cihazlarım, tarama verilerim, keşfet. Menü yapısı erişilebilir — her öğe doğru okunuyor ve tıklanabiliyor.

Ama ciddi bir sorun var: sitede başlık seviyesi 1 (H1) yok. Başlıklar hiyerarşik değil. Bir ekran okuyucu kullanıcısı H tuşuna basarak başlıklar arasında hızlı gezinmek istediğinde "ileride başlık yok" uyarısıyla karşılaşıyor. Bu, kitabın içindekiler bölümü olmadan sayfa sayfa okumak zorunda kalmak gibi. WCAG Başarı Ölçütü 2.4.6 (Başlıklar ve Etiketler) ve 1.3.1 (Bilgi ve İlişkiler) ihlalidir.

Ek olarak ana sayfadaki logo alt metni eksik — NVDA "enabiz.gov.tr grafik" diyor, logonun açıklaması yok. Profil menüsü de etiketsiz bir grafik olarak duyuruluyor; menünün ne olduğu yazmıyor. Yardım alanının ("Merhaba, nasıl yardım edebilirim?") hemen altında bir etiketsiz düğme var — ne yaptığı belli değil. Akıllı asistan bölümünde ise ne olduğu belli olmayan çok sayıda "tıklanabilir" öğe var — düğme değil, link değil, grafik değil; ARIA rolleri tanımlanmamış.

Tablolar: e-Nabız'ın En İyi Çalışan Bölümü

Testin en olumlu bulgusu tablolarda ortaya çıktı. Veri erişim bilgileri bölümünde bir tablo açıldı ve NVDA tabloyu doğru biçimde okudu: satır ve sütun numaralarıyla birlikte erişen kişi, erişim şekli, tarih, IP bilgisi ve kurum bilgilerini tek tek duyurdu.

"Erişen kişi sütun 1. Vedat Güldü. Erişim şekli sütun 2. Elektronik sağlık kaydına kendi erişimi. Tarih sütun 3. 22 Haziran 2026 15:36." Bu düzeyde bir tablo okuması, ekran okuyucu kullanıcısının veriyi bağlamıyla birlikte anlamasını sağlıyor.

Bu, Google E-Tablolar testinde yaşadığımız sorunun tam tersi. Google E-Tablolar'da hücre başlığı bağlamı yoktu — bir sayıyı okuyordunuz ama hangi sütuna ait olduğunu bilmiyordunuz. e-Nabız'da tablolar doğru yapılandırılmış; sütun başlıkları veriyle birlikte okunuyor. WCAG Başarı Ölçütü 1.3.1 (Bilgi ve İlişkiler) açısından iyi bir uygulama.

Aynı tablo kalitesi bildirimler bölümündeki arama sonuçlarında da geçerli. "Hekim" yazdım, etiketsiz düğmeye bastım (ne olduğunu bilmeden — deneme yanılmayla), tablo güncellendi ve doktorlar listelendi.

Reçeteler, Raporlar, Hastalıklar: Verilere Erişim Mümkün

Reçetelerim bölümünde ilaç reçetelerim, tıbbi cihaz reçetelerim ve optik reçetelerim olmak üzere üç sekme var. Sekmeler arasında geçiş çalışıyor. İlaç reçeteleri tablosunda hekim bilgileri, reçete numaraları, reçete durumu ve tarihleri okunabiliyor.

Raporlarım bölümünde de benzer yapı var. Raporumu buldum, tarihini okudum — erişim sorunsuz.

Hastalıklarım bölümünde tanı bilgileri, tarihler, klinik ve hekim bilgileri tablo halinde sunuluyor. Detay görüntüleme düğmesi çalışıyor — tıkladığımda uyarı metni ve tanı bilgisi açıldı.

Tahlillerim bölümünde tahlil sonuçlarını filtreleme seçenekleri var: tüm sonuçları göster, normal sonuçları göster, normal dışı sonuçları göster. Bu filtreler çalışıyor. PDF indirme seçeneği Türkçe ve İngilizce olarak mevcut.

Radyolojik görüntülerim bölümünde hastane adı, tarih, açıklama ve raporu açma düğmesi erişilebilir. Favorilere ekleme düğmesi bu bölümde diğerlerinden farklı olarak mevcut.

Kısacası: Vedat'ın sağlık verilerine erişimi büyük ölçüde mümkün. Reçeteler okunuyor, raporlar açılıyor, hastalık kayıtları görüntüleniyor, tahlil sonuçları filtrelenebiliyor. Bu, MHRS'den çok farklı bir tablo.

Seçim Kutuları ve Tarih Alanları: Erişilemeyen Kritik Noktalar

Her bölümde tekrarlanan bir sorun var: başlangıç ve bitiş tarihlerini seçmek için kullanılan tarih seçim kutuları ekran okuyucu ile kullanılamıyor. Tıklıyorum, seçenek açılmıyor. Seçenekler açılsa bile ekran okuyucu tarafından okunmuyor.

Bunu çözmek için şans eseri bir yol buldum: tarih alanına doğrudan yıl yazmak. "2023" yazdığımda sistem kabul etti. Ama bu kullanım bir "keşif" — herhangi bir ibare bu yolu göstermiyor. Normal bir kullanıcı seçim kutusuna tıklayıp seçeneklerin açılmasını bekler. Ekran okuyucu kullanıcısı için bu seçenekler görünmüyor; doğrudan yazma seçeneği de belirtilmiyor.

Bu sorun e-Nabız'ın neredeyse her bölümünde tekrarlanıyor: reçeteler, raporlar, hastalıklar, tahliller, radyolojik görüntüler, patolojik bilgiler — hepsinde tarih filtreleme alanları var ve hepsi aynı erişilebilirlik sorununu taşıyor. WCAG Başarı Ölçütü 4.1.2 (Ad, Rol, Değer) ve 3.3.2 (Etiketler veya Talimatlar) ihlalidir.

Bildirimler: Sayı Tutarsızlığı ve Yanlış Etiketleme

Bildirimler sekmesine tıkladığımda "6 bildirim" yazıyordu. Ama bir alt satırda "kayıtlı bir bildiriminiz bulunmamaktadır" mesajı çıktı. Sonra "veri erişim bilgilerim" bölümünde 6 kaydın göründüğünü fark ettim — yani "6 bildirim" aslında veri erişim kayıtlarının sayısıydı, bildirim değil. Etiketleme karışık: bildirimler sıfır iken sayı 6 gösteriyor çünkü farklı bir veri kümesinin sayısını yansıtıyor.

Bu, WCAG Başarı Ölçütü 1.3.1 (Bilgi ve İlişkiler) açısından sorunlu — kullanıcıya sunulan bilgi ile gerçek içerik uyuşmuyor.

Genel Değerlendirme: e-Nabız Kullanılabilir, Ama İyileştirme Gerekiyor

MHRS testinde ana işlev (randevu alma) gerçekleştirilemedi. e-Nabız'da durum farklı: sağlık verilerine erişim büyük ölçüde mümkün. Reçeteler, raporlar, hastalık kayıtları, tahlil sonuçları ve radyolojik görüntüler okunabiliyor. Tablolar doğru yapılandırılmış. Menü gezinilebiliyor. Sekmeler arası geçiş çalışıyor.

Ama üç sistemik sorun var.

Birincisi, başlık hiyerarşisinin olmaması. Sitede H1 yok, başlıklar hiyerarşik değil, birçok bölümde başlık seviyesi hiç kullanılmamış. Ekran okuyucu kullanıcısı için bu, her bölüme tek tek Tab ile gitmek zorunda kalmak demek. Deneyimli bir kullanıcı bile zorlanıyor; yeni başlayan birisi için bu ciddi bir stres kaynağı.

İkincisi, tarih seçim kutularının erişilemezliği. Her bölümde tekrarlanan bu sorun, verileri filtrelemeyi imkansızlaştırıyor — ancak şans eseri keşfedilen "doğrudan yazma" yöntemiyle aşılabiliyor.

Üçüncüsü, etiketsiz öğeler ve İngilizce düğmeler. Logo alt metni yok, profil menüsü etiketsiz grafik, akıllı asistan bölümünde ARIA rolleri tanımlanmamış tıklanabilir öğeler var, kapatma düğmeleri İngilizce.

Bence kullanılamaz durumda değil. Kullanılır. Bir şekilde mecbursan işini halledebiliyorsun şu an. Ama daha erişilebilir olması gerekiyor. Devletsiniz, millete örnek olmanız gerekiyor.

Puanım: 3.5 / 5. MHRS'nin 1.0'ına göre çok daha iyi, ama Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kapsamında bir kamu uygulaması için hâlâ yeterli değil.

Kamu Sağlık Portallarında Dijital Erişilebilirlik Yarım Kalmamalı

MHRS ve e-Nabız aynı bakanlığın iki dijital hizmeti. MHRS'de randevu almak bile mümkün değildi. e-Nabız'da sağlık verilerine erişim büyük ölçüde çalışıyor. Aynı kurum bünyesinde bu kadar farklı erişilebilirlik düzeyi, erişilebilirliğin kurum genelinde standartlaştırılmamış olduğunu gösteriyor.

Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi'nin 21 Haziran 2026 uyum tarihi geçti. e-Nabız'ın temel işlevleri çalışıyor; bu iyi. Ama başlık hiyerarşisinin olmaması, tarih seçicilerin erişilemezliği ve etiketsiz öğeler — bunlar çözülmesi gereken sorunlar. Çözümleri biliniyor, standartları belirlenmiş, kaynak sorunu değil öncelik sorunu.

Bir sonraki bölümde başka bir ürünü ekran okuyucu ile test edeceğiz. Kör Göze Parmak devam edecek.