Blog

Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi 1 Yaşında: Türkiye'de Ne Değişti?

Yazan: Tigin Öztürk

21 Haziran 2026 14 dk okuma

Sert bir kayanın çatlağından güç alarak yükselen, direnci temsil eden taze bir fidan.

21 Haziran 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi, bugün bir yaşını doldurdu. Genelge, web sitelerinin ve mobil uygulamaların engelli ve yaşlı bireyler için erişilebilir hale getirilmesini bir takvime bağlamış; kapsamdaki kurum ve kuruluşların büyük çoğunluğuna 1 yıllık, elektronik ticaret sektörüne ise 2 yıllık uyum süresi tanımıştı [1]. 1 yıllık uyum süresi bugün doluyor.

Peki bu sürede Türkiye'de gerçekten ne değişti? aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı adım attı mı, kapsamdaki kurumlar harekete geçti mi, engelli birey günlük dijital deneyiminde fark hissetti mi? Kısa cevap net olarak “Hayır”dır. Bakanlık tarafında somut, kalıcı adımlar atılmıştır ancak uyum yükümlülüğü olan birçok kurum hala bekleme halindedir. TİHEK’te bu son bir yıl içinde dijital erişilebilirlik konusunda neredeyse hiç dosya karara bağlanmamıştır. Engelli bireyin günlük dijital deneyiminde belirgin bir iyileşme yaşanmamıştır. Bu yazıda 1 yıllık dönemin bilançosunu adım adım ele alıyoruz.

Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi Nedir?

Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi, resmi adıyla Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Hakkında 2025/10 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, 21 Haziran 2025 tarihli ve 32933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir [1]. Genelgenin yasal dayanağı, 1 Temmuz 2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un 7. maddesinin 3. fıkrasıdır [2]. Bu fıkra, bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin erişilebilirliğinin sağlanmasını yasal zorunluluk olarak tanımlar.

Genelgenin gerekçe metninde şu vurgu yer alır: "Engelli ve yaşlıların toplumsal yaşamın her alanına diğer bireylerle eşit şekilde katılımlarının sağlanmasında erişilebilirlik en temel gerekliliktir. Günümüzde birçok hizmetin elektronikleşmesi ile birlikte, web siteleri ve mobil uygulamaların sadece belirli kullanıcı kitlelerine değil, tüm kullanıcı kitlelerine hitap edecek tasarıma ve içeriğe sahip olması elzem hale gelmiştir." [1]

Genelge, dijital erişilebilirlik yükümlülüğünü teknik bir standarda bağlar. Uyum standardı, aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yayımlanan Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi ile Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu WCAG 2.2 A Seviyesi'dir [1, 3]. Bakanlığın resmi internet adresinde yayımlanan kontrol listesi, kurumların uyum çalışmalarında temel referans dokümanıdır [4].

Genelge ile birlikte iki temel komisyon hayata geçirilmiştir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığındaki Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliğini İzleme Komisyonu, denetim faaliyetinin yönetiminden sorumludur. Bakan Yardımcısı başkanlığındaki Danışma Komisyonu ise kamu ve sivil paydaşların katılımıyla istişare işlevini yürütür. İzleme Komisyonu, Bakanlık tarafından her yıl yayımlanacak Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliğini İzleme Planı çerçevesinde denetim faaliyetini gerçekleştirir.

Erişilebilirlik Genelgesinin Kapsamı: Hangi Kurumlar, Hangi Yükümlülükler

Erişilebilirlik Genelgesi, hem kamu sektörünü, hem de geniş bir özel sektör yelpazesini kapsamaktadır. Genelge iki farklı uyum süresi belirlemiştir.

1 yıllık uyum süresi (21 Haziran 2026) — kapsamdaki kurum ve kuruluşların büyük çoğunluğu için:

Kamu kurum ve kuruluşları
Üniversiteler
Belediyeler
Kamu iktisadi teşebbüsleri
Belediyeye ait şirket, işletme ve iştirakler
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
Bankalar
Özel hastaneler
Milli Eğitim Bakanlığı izniyle açılan özel öğretim kurumları
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu kapsamında karayolu taşıtları, yolcu gemileri, demir yolu ve havayolu ile yolcu taşıma hizmeti sunan özel kuruluşlar
Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan işletme belgesi alan a Grubu acenteler
Elektronik haberleşme sektöründe hizmet sunan ve 200.000'in üzerinde abonesi bulunan işletmeciler

2 yıllık uyum süresi (21 Haziran 2027) — elektronik ticaret sektörü için:

23 Ekim 2014 tarihli ve 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında faaliyet gösteren elektronik ticaret hizmet sağlayıcıları

Bu kapsam, Türkiye'deki dijital hizmetlerin neredeyse tamamını dolaylı olarak etkilemektedir. Bir vatandaşın bankasına giriş yaptığı uygulamadan üniversitesinin öğrenci portalına, sağlık randevu sisteminden havayolu acentesinden bilet almak için kullandığı siteye kadar uzanan geniş bir hizmet yelpazesi Erişilebilirlik Genelgesi'nin doğrudan kapsamındadır.

Bakanlığın adımları: Kontrol Listesi, Teknik Tester Ekibi ve Kurumlara Yazışmalar

aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Genelgenin yayımlanmasından sonra geçen bir yıllık süreçte üç ana eksende somut adımlar atmıştır.

Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi. Bakanlığın en kalıcı çıktısı bu kontrol listesi olmuştur. Liste periyodik olarak güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Düzenli güncelleme, Bakanlığın konunun teknik takipçisi olduğunu ve standardın yaşayan bir belge olarak yönetildiğini göstermektedir. Kontrol listesinin ekran okuyucuyla uyumlu güncel HTML sürümüne erisilebilirlik.org/wcag/bakanlik-kontrol-listesi adresinden ulaşılabilmektedir [4].

Teknik tester ekibi çağrısı. Bakanlık, kapsamdaki kurum ve kuruluşların erişilebilirlik denetimlerinde görev alacak bir teknik test uzamanı ekibinin oluşturulması için çağrı yayımlamıştır. Bu çağrı, denetim mekanizmasının teknik ayağını kurmaya yönelik somut adımdır. Test uzmanı ekibinin oluşumu, izleme faaliyetinin sistematik biçimde yürütülebilmesi açısından kritik bir altyapıdır.

Kapsamdaki kurumlara yazışmalar. 2026 yılında Bakanlık, başta üniversiteler olmak üzere kapsamdaki kurum ve kuruluşlara resmi yazışmalar yapmış ve 21 Haziran 2026 uyum tarihini hatırlatmıştır.

Bu üç eksenli çalışma, Bakanlık tarafının Genelgenin uygulanması konusundaki takip iradesini somutlaştırmaktadır. Ancak Bakanlığın bu adımlarına karşılık, kapsamdaki kurumların büyük çoğunluğunun aynı ivmeyle hareket etmediği görülmektedir.

Bir Yıl Sonra: Engelli Bireyin Günlük Dijital Deneyiminde Ne Fark Etti?

Genelgenin yayımlanmasının üzerinden geçen bir yılda, engelli bireyin günlük dijital deneyimi açısından somut bir iyileşme yaşandığını söylemek güçtür. Bakanlık standart koymuş ve takvim tanımlamıştır. Ancak bu standartların kapsamdaki kurumların yazılım, uygulama ve süreçlerine yansıması gerçekleşmemiştir.

Görme engelli bir bireyin bankasının mobil uygulamasını ekran okuyucu ile kullanmaya çalıştığında karşılaştığı engeller, işitme engelli bir bireyin bir kamu uygulamasında video tabanlı bilgilendirmelere altyazısız erişmek zorunda kalması, motor becerilerinde kısıtlılık yaşayan bir bireyin küçük buton hedefleriyle uğraşması — bu örnekler bir yıl önce neyse bugün de büyük ölçüde aynıdır.

Genelge sonrası dönemde sistematik uyum çalışmasına başlayan, erişilebilirlik analizi yaptıran, bu analizler doğrultusunda erişilebilirlik geliştirmeleri yapan kurumların sayısı sınırlı kalmıştır. Bazı bankalar ve büyük üniversiteler kısmen hareket etmiş, ancak kapsamdaki binlerce kurumun büyük çoğunluğu için somut bir uyum çıktısı henüz kamuoyunun görüş alanına girmemiştir.

Kurumların Bekleme Hali: Niye Birçok Yazılım Hala Erişilemez?

Genelgenin kapsamındaki kurumların büyük çoğunluğunun bekleme halinde olması birkaç nedene dayanmaktadır.

Yaptırım belirsizliği. Genelge, uyumsuzluk durumunda doğrudan ve somut bir cezai yaptırım mekanizması tanımlamamaktadır. TİHEK üzerinden ayrımcılık yasağı ihlali çerçevesinde başvuru yolu açıktır; ancak bu yolun pratikte ne kadar etkili işleyeceği henüz test edilmemiştir.

Denetim mekanizmasının kurulma aşamasında olması. İzleme Komisyonu kurulmuş, teknik test uzmanı ekibi çağrısı yapılmış olsa da, denetim mekanizmasının tam kapasiteyle çalıştığı bir ortam henüz oluşmamıştır. Kurumların bir kısmı "denetim gelmediği için aksiyon almıyorum" yaklaşımını sürdürmektedir.

Erişilebilirlik bütçesinin önceliklendirilmemiş olması. Kurumların çoğunda erişilebilirlik bilgi işlem veya kurumsal iletişim biriminin sorumluluk alanına bırakılmış, ancak bu birimler erişilebilirlik için ayrı bütçe ve takvim oluşturmamıştır. Erişilebilirlik "sonraki yıl bakarız" kalemi olarak ertelenmektedir.

Teknik bilgi eksikliği. Birçok kurum, WCAG 2.2 standardının kendi yazılımları üzerinde ne anlama geldiğini, mevcut sitelerinin hangi sorunları içerdiğini ve düzeltmenin gerçek maliyetini hesaplamamıştır. Bu belirsizlik harekete geçmeyi geciktirmektedir.

Erişilebilirliği teknik borç olarak görme. Erişilebilirlik bir sonraki büyük yazılım güncellemesinde ya da yeni sistem yapımında düşünülmek üzere ertelenmektedir. Oysa erişilebilirlik geç eklendiğinde maliyet katlanmakta, yeniden çalışma gerektiren toplam yazılım borcu büyümektedir.

Bekleme stratejisinin temel riski şudur: 21 Haziran 2026 tarihinden sonra denetim faaliyeti hızlandığında, erken hareket eden kurumlar avantajlı konuma geçecek; geciken kurumlar hem yasal hem itibari risklerle yüzleşecektir. ayrıca AB'ye satış yapan Türk şirketleri için Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA) zaten 28 Haziran 2025'ten itibaren yürürlüktedir [5]; bu da bekleme maliyetini ikinci bir boyutta artırmaktadır.

TİHEK Şikayetleri ve Kararları: 1 Yılın Bilançosu

Genelgenin yürürlüğe girmesinin ardından bir yıllık dönemde TİHEK kararlarına yansıyan veriler oldukça çarpıcıdır.

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu karar arşivinde "erişilebilirlik" anahtar kelimesi ile yapılan aramada Genelge sonrası dönemde Kurum tarafından alınmış toplam üç karar bulunmaktadır [6]. Bu kararların ikisi başvurunun reddiyle, biri ihlal tespitiyle sonuçlanmıştır.

Ankara Batı Adliyesi engelli personel servis hizmeti başvurusu — Ankara Batı Adliyesi'nde görev yapan engelli personele yönelik erişilebilirlik standartlarına uygun nitelikte servis hizmeti sunulmaması iddiasına ilişkin başvuru reddedilmiştir [6].

Yalova Altınova Mahmut Fıstıklı Köyü başvurusu — Köyde engelli bireylere yönelik erişilebilirlik düzenlemeleri yapılmadığı iddiasına ilişkin başvuru da reddedilmiştir [6].

İBB Metro İstanbul M9 hattı başvurusu — Kasım 2025'te sonuçlanan kararda TİHEK, İBB iştiraki Metro İstanbul Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından işletilen M9 (Ataköy-Olimpiyat) hattında görme engelli yolculara yönelik sesli anons sisteminin erişilebilirlik standartlarına uygun olmadığını ve engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini tespit etmiş, İBB'ye üst sınırdan 204 bin 285 TL idari para cezası uygulamıştır [6]. Karar sürecinde İstanbul Valiliği Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü bünyesindeki Erişilebilirlik İzleme ve Değerlendirme Komisyonu'nun raporu kullanılmıştır [7].

Bu üç kararın yalnızca biri ihlal tespitiyle sonuçlanmıştır; üçü de doğrudan Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi kapsamında değildir. M9 hattı kararı fiziksel ulaşım hizmetinde sesli anons eksikliğini konu almıştır; web sitesi veya mobil uygulama erişilebilirliği ile ilgili değildir.

Daha geniş bir aramayla "engelli" anahtar kelimesiyle taranan TİHEK kararlarının büyük çoğunluğu ücretsiz ulaşım, fiziksel erişilebilirlik, tıbbi tanı süreçleri, atamalar, sürücü belgesi yenilemeleri gibi konuları kapsamaktadır. 2026 yılı içinde içeriğinde "engelli" geçen kararlar arasında Braille alfabesinde ders kitabı verilmemesi veya anne-baba refakatinde sürdürülen bakım gibi farklı konu başlıkları bulunmaktadır [6].

Dijital erişilebilirlikle ilgili TİHEK'ten çıkan herhangi bir karar bu bir yıllık dönemde tespit edilememiştir. Bu boşluğun nedenleri çok katmanlıdır. Engelli bireylerin gündelik yaşamlarını doğrudan etkileyen fiziksel erişim sorunları, şikayet öncelikleri arasında ön planda yer almaktadır. Yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi olma ve dijital erişilebilirliği bir hak olarak talep edebilme bilinci henüz yeterince yaygınlaşmamıştır. TİHEK'in dijital erişilebilirlik ihlali için pratik bir başvuru mekanizması olarak görünürlüğü de düşük kalmaktadır.

Bu boşluk Genelgenin uygulanma sürecinde önemli bir veri sunmaktadır: vatandaşın yasal başvuru kanalını kullanmaması, kurumların dış baskı algılamadan bekleme stratejisini sürdürmesine zemin hazırlamaktadır. Sivil toplum kuruluşlarının ve erişilebilirlik alanında çalışan kuruluşların önümüzdeki dönemde dijital erişilebilirliği TİHEK gündemine taşıma yönünde bir savunuculuk çalışmasına ihtiyaç olduğu açıktır.

Erişilebilirlik Genelgesi ile AB Erişilebilirlik Yasası (Eaa) Karşılaştırması

Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi ile Avrupa Birliği'nin Erişilebilirlik Yasası (European Accessibility Act, EAA) arasında benzerlikler kadar farklılıklar da bulunmaktadır. İki düzenleme tesadüfen yaklaşık aynı dönemde — 21 ve 28 Haziran 2025 — yürürlüğe girmiştir.

Yasal nitelik. EAA bir AB direktifidir (Directive (EU) 2019/882). 2019'da kabul edilmiştir, 2022 Haziran sonuna kadar 27 üye devletin ulusal mevzuatına aktarılmıştır ve 28 Haziran 2025'te yürürlüğe girmiştir [5]. Türkiye'deki Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi ise idari bir düzenleme niteliği taşımaktadır; 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'a dayanmaktadır [2], ancak doğrudan bir cezai yaptırım çerçevesine henüz kavuşturulmamıştır.

Standart. EAA'nın teknik referansı EN 301 549 standardıdır ve bu standart WCAG 2.1 AA seviyesini temel alır [8]. Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ise WCAG 2.2 A seviyesi Kontrol Listesi'ni referans gösterir [1, 3]. WCAG 2.2 daha yeni bir sürümdür; ancak Genelge'nin A seviyesini esas alması, başlangıç çıtasını AA seviyesine göre daha düşük tuttuğunu göstermektedir.

Kapsam. EAA, tüketiciye yönelik dijital ürün ve hizmetleri kapsar: e-ticaret, bankacılık, telekom, ulaşım bileti, dijital içerik, e-kitap, ATM ve ödeme terminalleri. Mikro işletmeler - 10'dan az çalışan ve 2 milyon Euro altında cirosu olan firmalar - istisna tutulmuştur. Türkiye Genelgesi ise yapısal listeleme yapar: kamu kurumları, belediyeler, bankalar, üniversiteler, özel hastaneler, ulaşım sağlayıcıları, 200.000 üstü aboneli telekom operatörleri ve a Grubu seyahat acenteleri kapsamdadır. Elektronik ticaret kapsamdadır ancak 2 yıllık ek süre verilmiştir [1].

Yaptırım. EAA, üye devletlere yaptırım belirleme yetkisi tanır. Almanya'nın BFSG yasası ihlal başına 100.000 Euro'ya kadar para cezası öngörmektedir; bazı üye ülkelerde yıllık cironun %4'üne kadar cezalar tartışılmaktadır [9]. Tüketiciye ulusal otoritelere ve mahkemelere başvuru hakkı tanınmıştır. Türkiye Genelgesi ise doğrudan bir idari para cezası mekanizması tanımlamamaktadır; yaptırım pratikte TİHEK üzerinden ayrımcılık yasağı çerçevesinde işleyebilmektedir.

Pratik sonuç. AB'ye e-ticaret veya hizmet ihracatı yapan Türk şirketleri için EAA kapsamı 28 Haziran 2025'ten itibaren zaten yürürlüktedir [5]. Türkiye Genelgesi'nin uyum süresi ise 21 Haziran 2026'da dolmaktadır. Aynı şirketler için her iki düzenlemeyle de uyum gerekmektedir. Erişilebilir bir dijital ürün geliştirmek bu nedenle "iki ayrı uyum çalışması" değil, "tek bir uyum çalışmasıyla iki kapsama birden hizmet etme" yaklaşımıyla planlanmalıdır.

Önümüzdeki Dönem: 21 Haziran 2026 Sonrası Beklentiler

21 Haziran 2026 itibarıyla Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi'nin 1 yıllık uyum süresi tamamlanmaktadır. Önümüzdeki dönemde dört eksenli bir hareketlenmenin yaşanması olasıdır.

Bakanlık denetim faaliyetinin hızlanması. İzleme Komisyonu'nun ilan ettiği izleme planı çerçevesinde sistematik denetim faaliyetinin başlaması beklenmektedir. Teknik test uzmanı ekibinin oluşumu tamamlandıkça, kapsamdaki kurumların erişilebilirlik durumu sistematik olarak ölçülmeye başlanacaktır.

TİHEK başvurularında artış. Engelli bireylerin ve sivil toplum kuruluşlarının dijital erişilebilirliği bir hak olarak talep etme konusunda farkındalığı artmaktadır. Erişilebilirlik alanındaki kuruluşların savunuculuk çalışmaları ve 1 Temmuz 2026'da başlayacak olan Türkiye Dijital Erişilebilirlik Anketi (TDEA) [10] gibi araştırma çıktılarının kamuoyu ile paylaşılması ile birlikte, TİHEK gündemine dijital erişilebilirliğin daha sık gelmesi beklenmektedir.

E-ticaret sektörünün 21 Haziran 2027 hazırlığı. Elektronik ticaret hizmet sağlayıcıları için tanınan 2 yıllık ek sürenin sonu yaklaştıkça sektör genelinde uyum çalışmaları yoğunlaşacaktır [1]. AB'ye satış yapan e-ticaret şirketleri için EAA uyumu zaten gündemdedir [5].

Erişilebilirlik mevzuatının gelişmesi. Genelge bir başlangıç çerçevesidir. Önümüzdeki dönemde yönetmelik düzeyinde teknik detayların ve cezai yaptırımların somutlaştığı bir hukuki çerçevenin oluşması beklenmektedir. AB EAA'nın üye devletlerde nasıl uygulandığı, Türkiye için referans örnekler sunabilir.

Bir yıl sonra, 21 Haziran 2027'de Cumhurbaşkanlığı Erişilebilirlik Genelgesi 2 yaşını dolduracaktır. O tarihteki yıllık bilanço, bugün yapılandan farklı olarak, gerçek uyum çıktılarını ölçebilecek midir? Bunun cevabı, kurumların 21 Haziran 2026 sonrasındaki ilk altı ayda alacağı pozisyona bağlıdır. 1 Ekim 2026'da yayınlayacağımız TDEA 2026 raporu [10], bu sorunun pek çok boyutuna ışık tutacaktır.