Dijital ürünler çoğu zaman “kullanıcı dostu” olarak pazarlanır. Ancak bu ifadenin altı genelde görsel kullanıcı deneyimiyle doldurulur. Renkler, ikonlar, sürükle-bırak etkileşimleri… Hepsi yerli yerindedir. Peki ekranı görmeden çalışan biri için de aynı “kullanıcı dostu” deneyim geçerli mi? Cevabı bulmak için Trello'ya ekran okuyucu testi uyguladım. Ama bunu bir “dijital erişilebilirlik testi” gibi düşünmeyin. Bu bir deneyim. Gerçek kullanım sırasında “yapabiliyor muyum, yapamıyor muyum” sorusunun peşine düştüm.
Kart oluştururken zorlandım mı? Listeler arasında rahat gezebildim mi? Bir işi takip ederken bağımsız kalabildim mi? Asıl mesele tam olarak bu. Çünkü dijital erişilebilirlik, teknik olarak “uyumlu” olmakla değil, kullanıcıya gerçekten bağımsız bir deneyim sunmakla anlam kazanır.
Kör Göze Parmak: Görünmeyeni Değil, Görmezden Gelineni Konuşuyoruz
Bu serinin çıkış noktası oldukça net. Dijital erişilebilirlik sorunları çoğu zaman gizli değildir. Aksine, ürünün içinde açıkça durur. Ama o ürünü geliştiren ekip görerek kullandığı için, o sorun çoğu zaman “sorun” olarak bile algılanmaz.
“Kör Göze Parmak” tam olarak burada devreye giriyor. Amacımız bir ürünü kötülemek değil. Amacımız şu soruyu sormak: Bu ürün, görme engelli bir kullanıcı için gerçekten bağımsız bir kullanım sunuyor mu?
erisilebilirlik.org’da ekip olarak aldığımız karar da bu yönde. Kullandığımız araçları ekran okuyucu ile deneyimliyoruz. Eğer bir araç bizi yavaşlatıyorsa, zorlaştırıyorsa ya da bağımsızlığımızı kısıtlıyorsa, o araç bizim için uygun değildir. Trello bu sürecin ilk durağı oldu.
Trello'nun Yapısı: Web Erişilebilirliği Açısından İlk Bakış
Trello’nun çalışma mantığı oldukça açık. Pano, liste ve kart yapısı üzerine kurulu. Her kart bir işi temsil ediyor ve listeler arasında taşınarak iş akışı yönetiliyor.
Bir kartın içinde tarih, açıklama, etiket, üye ataması, kontrol listesi ve yorum gibi birçok detay bulunabiliyor. Bu yapı, proje yönetimi açısından güçlü ve esnek. Ancak web erişilebilirliği açısından kritik soru şu: Bu yapı ekran okuyucu ile aynı netlikte deneyimlenebiliyor mu, yoksa sadece görsel kullanıcılar için mi kusursuz?
Trello Giriş Ekranı: Bir Görme Engelli Kullanıcı Olarak İlk İzlenim
Deneyime giriş ekranından başladım. Başlık yapısı doğru kurulmuştu. “Devam etmek için oturum açın” ifadesi ekran okuyucu tarafından H1 olarak algılandı. Form alanları etiketliydi. E-posta girişi sorunsuzdu.
“Beni hatırla” seçeneği doğru şekilde çalışıyordu. Sosyal giriş butonları da erişilebilirdi. Bu noktada Trello için şunu söylemek mümkün: Temel yapı sağlam. İlk temas güven veriyor. Ama dijital erişilebilirlik dediğimiz şey, ilk izlenimle değil, süreçle ölçülür.
Pano Ekranı: Ekran Okuyucu Testi İle Kullanıcı Deneyimi Kırılmaya Başlıyor
Ana pano ekranında gezinirken genel yapı anlaşılabilir durumdaydı. Menü, arama alanı, bildirimler — hepsi ekran okuyucu ile erişilebilirdi.
Ancak liste başlıklarına geldiğimde deneyimim ciddi şekilde sekteye uğradı. Liste başlığına odaklandığım anda sistem otomatik olarak düzenleme moduna geçti. Bu bile başlı başına tartışılır. Ama asıl problem şu: İçine girdikten sonra çıkamadım. Aşağı ok tuşuna bastıkça sistem beni tekrar tekrar aynı alana geri attı. Klasik tabirle “buraya girdin, artık buradasın.” Bu durum doğrudan bir WCAG uyumluluk ihlali: WCAG 2.1.2 – Klavye Tuzağı (Keyboard Trap). Bu kriter açıkça şunu söyler: Bir kullanıcı klavye ile bir bileşene girebiliyorsa, o bileşenden yine klavye ile çıkabilmelidir.
Gören kullanıcı için bu fark edilmeyebilir, ancak yalnızca klavye kullanan bir kullanıcı için bu, dijital erişilebilirlik açısından doğrudan bir engel. Bu noktada Trello ile küçük bir mücadele yaşadım diyebilirim. Ben çıkmaya çalıştım; o “biraz daha kal” dedi. Sonunda farklı gezinme kısayollarıyla kurtuldum ama bu, olması gereken deneyim değil.
Kart İçeriği: Ekran Okuyucu ile Kullanılabilirlik Deneyimi
Liste tarafında yaşanan sorundan sonra kartın içine geçtiğimde deneyim tekrar toparlandı. Kart başlığı doğru okunuyor, atanan kullanıcılar, etiketler ve tarih bilgileri anlaşılır. Açıklama metni sorunsuz. Yorumlar düzgün şekilde aktarılıyor.
Fakat küçük ama önemli bir eksik var: Kontrol listesinde bir öğeyi tamamladığımda sistem bana anlık geri bildirim vermiyor. Bu, WCAG uyumluluk kriteri 4.1.3 – Durum İletileri (Status Messages) kapsamında değerlendirilen bir erişilebilirlik testi bulgusudur. Kontrol listesinde bir madde tamamlandığında ilerleme yüzdesi değişir. Bu, kullanıcı için önemli bir geri bildirimdir. Ancak Trello bu değişikliği otomatik olarak duyurmuyor. Ben de “Acaba oldu mu?” diye yukarı çıkıp kontrol etmek zorunda kaldım. Teknik çözüm basit: ilgili bileşene aria-live tanımı eklemek. Problem büyük, çözüm küçük.
Kart Oluşturma ve Düzenleme: Rahat ve Erişilebilir Alan
Yeni kart oluşturma sürecinde herhangi bir problem yaşamadım. Kart eklemek, isim vermek, içine girip düzenlemek oldukça akıcıydı. Etiket ekleme, tarih belirleme, açıklama yazma ve yorum ekleme sorunsuz çalıştı. Özellikle işlem sonrası verilen geri bildirimler doğruydu. “Yorum başarıyla eklendi” gibi mesajlar kullanıcıya net bir durum bilgisi sunuyor. Bu da güvenli bir kullanım hissi oluşturuyor.
Kart Taşıma: Trello'nun Ekran Okuyucu Dostu Çözümü
Sürükle-bırak etkileşimleri genelde erişilebilir değildir. Ancak Trello’da kartın içindeki “Taşı” butonu ile hedef liste seçilebiliyor ve işlem tamamlandığında sistem bunu bildiriyor. Ekran okuyucu testi açısından bu özellik gerçekten olması gerektiği gibi çalışıyor.
Hızlı, Net ve Ekran Okuyucu Uyumlu Kart Filtreleme
Filtreleme özelliği büyük panolarda kritik öneme sahip. Anahtar kelime ile kartı aramak, sonucu hızlıca bulmak ve erişmek mümkün. Hızlı, net ve erişilebilir. Bu noktada “Evet, bu çalışıyor” diyebiliyorsunuz.
Genel Değerlendirme: Kullanabiliyorum… Ama...
Bu noktaya kadar yaptığım ekran okuyucu testi, Trello’nun bazı alanlarda akıcı, bazı alanlarda ise kesintili bir deneyim sunduğunu net şekilde ortaya koydu.
Trello’yu ekran okuyucu ile kullanabiliyorum. Kart oluşturabiliyorum, görevleri takip edebiliyorum, filtreleme yapabiliyorum.
Ama bunu her zaman rahat yapamıyorum. Bazı noktalarda sistem akıyor, bazı noktalarda beni durduruyor. Özellikle liste başlıklarındaki odak tuzağı gibi problemler deneyimi kesintiye uğratıyor. Kontrol listesinde geri bildirim eksikliği de kullanım konforunu düşürüyor. Trello size işinizi yaptırıyor ama zaman zaman “biraz daha uğraş” diyor.
Dijital Erişilebilirlik Yarım Olmaz
Bence Trello ekran okuyucu kullanan bireyler için kötü bir araç değil. Ama dijital erişilebilirlik söz konusu olduğunda “çalışıyor” demek de yeterli değil. Çünkü erişilebilirlik bir kalite metriği değil, bir hak meselesidir. Bir kullanıcı bir aracı ya bağımsız kullanır ya da kullanamaz. Arada kalan her deneyim ekstra efor demektir. Ve bu efor her gün tekrar eder. Web erişilebilirliği standartları tam da bu yüzden var. Bu yüzden dijital ürünleri değerlendirirken şunu sormaya devam edeceğim: Bu ürün gerçekten herkes için mi tasarlanmış, yoksa sadece görebilenler için mi?
Kör Göze Parmak serisinde farklı araçları ekran okuyucu testi yaparak deneyimlemeye devam edeceğim. Deneyimlerimi paylaştığım bu seride bizi takipte kalın.
Kör Göze Parmak serimizi YouTube kanalımız üzerinden takip edebilirsiniz.
